Duygusal İhmal Nedir? Çocuklukta Duygusal İhmal ve Yetişkinlik Dönemi Etkileri

Görünmeyen Bir İhmal Biçimi

Duygusal ihmal nedir? Bir çocuğun fiziksel ihtiyaçlarının yeterli olarak karşılanmasına rağmen duygusal ihtiyaçlarının yeterince görülmemesi, anlaşılmaması veya karşılanmaması nasıl bir etki yaratır?

Duygusal ihmal çoğu zaman fiziksel istismar gibi dışarıdan kolayca fark edilmez. Çünkü fiziksel ihmal kadar somut belirtileri yoktur. Bu nedenle kişi, çocukluğunda yaşadığı duygusal ihmal deneyimlerin yetişkinlikteki ilişkilerini, özgüvenini veya duygularıyla kurduğu bağı etkileyebileceğini kolay kolay fark etmeyebilir.

Bu yazıda duygusal ihmalin ne olduğunu, belirtilerini, çocuklukta nasıl ortaya çıkabileceğini ve yetişkinlik dönemindeki olası etkilerini ele alacağız.

Duygusal İhmal Nedir?

Anne babalarımız genelde çocukları için yaptığı fedakarlıkları sıralarken “Yediğin önünde yemediğin arkanda”, “Neyini eksik ettik? Derler bunu söylerken de çoğunlukla temel ve fiziksel ihtiyaçlarımızdan bahseder. Ancak fiziksel ihtiyaçların karşılanması ihtiyacımız olan tüm ihtiyaçlarımızın karşılanması demek değildir. Duygusal ihmal, kişinin özellikle çocukluk döneminde ihtiyaç duyduğu duygusal ilgi, destek, kabul, güven ve anlayışın yeterince sağlanmaması durumudur. Burada önemli olan yalnızca ebeveynlerin ne yaptığı değil, çocuğun duygusal ihtiyaçlarının ne ölçüde karşılandığıdır. John Bowlby ve Mary Ainsworth’un geliştirdiği bağlanma kuramında, bebeğin tam olarak sağlıklı şekilde gelişebilmesi için bakım verenlerle arasında güvenli bir bağlanmanın gelişmesi gerektiğini söyler.

Bir çocuğun küçümsenmesi, tüm olumlu ve olumsuz duygularının yok sayılması, duygularını ifade etmesinin engellenmesi, başarılarının veya çabalarının görülmemesi, duygusal destek istediğinde destek olunmaması gibi deneyimler duygusal ihmal bütününü oluşturur. Duygusal ihmal her zaman açık ve belirgin davranışlarla da ortaya çıkmaz. Ebeveynin yok ama var olmasıdır. Örneğin çocuk; üzülme bundan üzülecek ne var, abartıyorsun gibi tepkilerle duygularını bastırmayı öğrenebilir. Bir sorun anlattığında kendisinin dinlenmediğini hissedebilir, sevgi ve kabulü ailenin standartlarıyla bağdaştırarak başarılı olmakla ilişkilendirebilir yani, “Başarısız bir öğrenciyim annem babam artık beni sevmeyecek” gibi. Kendi ihtiyaçlarını söylemekten kaçınabilir. Çevresindekilere yük olmamak adına var olan sorunlarını kendine saklayabilir. Burada tek bir olaydan ziyade, çocuğun duygusal ihtiyaçlarının uzun süre boyunca nasıl karşılandığı önemlidir. Bu davranışların sürekli olarak tekrar ediyor olması duygusal ihmali oluşturur.

Duygusal İhmal ile Fiziksel İhmal Arasındaki Fark Nedir?

Fiziksel ihmal daha çok çocuğun temel fiziksel ihtiyaçlarının karşılanmamasıyla ilişkilidir. Duygusal ihmal ise daha görünmez olabilir. Çocuğun yeme, barınma ve eğitim gibi temel ihtiyaçları karşılanırken duygusal ihtiyaçları göz ardı edilebilir. Bu nedenle dışarıdan bakıldığında "iyi bir çocukluk" olarak nitelendirilen bir yaşamda bile duygusal ihmal yaşanmış olabilir.

Yetişkinlik Dönemine Etkileri Nelerdir?

Yapılan çalışmalar çocukluk çağanında yaşanılan duygusal ihmalin etkilerinin yetişkinlik çağına uzandığını da göstermiştir. Ebeveyni tarafından yakınlık ve ilgi göremeyen çocuk, zamanla kendisinin ya da yaptıklarının bu soğukluğa neden olduğunu düşünmeye başlar; bunun soncunda birey kendini acımasızca eleştirir ve öz-şefkatinde azalma ile olur. Başka biri ile yakınlık kurmayı bebeklik ve çocuklukta deneyimleyemeyen bireyler, yetişkinlikte kurdukları ilişkilerde de sorunlar yaşayabilirler. Duygusal olarak ihmal edilmiş bireyler; duygularını tanımakta zorlanabilir, yardım istemekten kaçınabilir, tüm duygusal ihtiyaçlarını bastırabilirler. Ayrıca bu bireylerde aşırı bağımsızlık isteği de görülmektedir. *Ancak bu belirtilerin tek başına duygusal ihmal yaşandığını gösterdiğini söylemek doğru değildir. Benzer deneyimler farklı psikolojik süreçlerle de ilişkili olabilir.

"Çocukluğum Normaldi, Yine de Duygusal İhmal Yaşamış Olabilir miyim?"

Bu soru özellikle önemlidir.Duygusal ihmal her zaman kötü niyetli veya sevgisiz ebeveynlerin varlığı anlamına gelmez. Bazı ebeveynler çocuklarını severken onların duygusal ihtiyaçlarını fark etmekte veya karşılamakta zorlanabilir.

Duygusal İhmal İyileştirilebilir mi?

Duygusal ihmal çoğu zaman görünmeyen ve fark edilmesi zor bir deneyimdir. Kişinin fiziksel ihtiyaçları karşılanmış olsa bile duygularının görülmemesi, anlaşılmaması veya desteklenmemesi psikolojik açıdan önemli olabilir.

Geçmişte yaşanan duygusal ihmal deneyimleri kişinin geleceğini belirlemek zorunda değildir.

Kişi zaman içerisinde kendi duygularını fark etmeyi, ihtiyaçlarını tanımayı ve bunları sağlıklı biçimde ifade etmeyi öğrenebilir.

Psikoterapi, kişinin geçmiş deneyimlerini anlamasına, duygu ve ihtiyaçlarını fark etmesine ve ilişkilerinde daha sağlıklı sınırlar oluşturmasına yardımcı olabilir.

Eğer geçmiş deneyimlerinizin bugün duygularınız, ilişkileriniz veya kendinize bakışınız üzerinde etkili olduğunu düşünüyorsanız, bunu tek başınıza anlamlandırmak zorunda değilsiniz. Bir ruh sağlığı uzmanından destek almak, yaşadığınız deneyimleri daha sağlıklı bir çerçevede değerlendirmeye yardımcı olabilir.